Erişilebilirliğin Dramı


      Erişilebilirlik kavramı, herhangi bir ürünün, servisin, hizmetin, teknolojinin ya da ortamın engelliler ve yaşlılar dahil olmak üzere herkes tarafından ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını ifade etmektedir. Bu oldukça genel bir tanımı; fakat benim bu konu hakkında dikkat çekmek istediğim nokta engelsiz olması gereken kentlerdeki engelli rampaları.

Olması gereken nedir? Bir kent sadece bir kesim için yaşanılabilirlik özelliği taşıyorsa, bu gerçekten yeterli midir? Ben merdiven ve dik yokuşları rahatça çıkabiliyorum ama yaşlı ve engelliler için aynı şeyi söyleyebilir miyiz? Ayrıca bir şehirde/bir ülkede böyle önemli bir konuda verilen hizmetler gerekli önem arz etmiyorsa ve göstermelikse her şey burada ciddi bir sorun var demektir.

Konu bir yazı ile ele alınacak kadar basit değil ama kısaca bir kaç yanlış örnek gösterip sonrasında engelli rampalarının standartlarından bahsetmek istiyorum.

Her gün işe giderken gördüğüm mühendislik harikası bir kaç rampa var ve burada birden fazla hata göze çarpıyor.

rampa-01

rampa-02

Bir kere eğim hemen algılandığı üzere oldukça fazla. Değil engelli biri, atletik bir kişinin bile zorlanacağı rampalar bunlar. Rampanın başlangıç noktasına bakılacak olursa yüksek bir basamak gibi yerden yaklaşık 20 cm yukarıdan başlıyor. Yani bu rampayı çıkabilmek için önce üzerine çıkabilmek gerekiyor. Son olarak malzeme seçimine, yani yüzeyine bakalım; burada da kaygan (mermer olduğunu düşündüğüm) materyal hemen dikkat çekiyor. Kısacası bu rampaları neden yaptıkları belli değil. Süs olarak yapıldıklarını düşünmekten kendimi alamıyorum, eğer süs için ise göz zevkine hitap ettiği de tartışılır. (!)

Oysa olması gereken bambaşka. Eğimli alanların çözümünde rampa ve merdivenlerin tasarımı ve fonksiyonelliği üzerinde gerçekten düşünülmesi, özenle çalışılması gereken en önemli konudur. Mekanlar arası sirkülasyonun tam anlamıyla oluşturulabilmesi, kullanışlı ve erişilebilir hale getirilmesi buna bağlıdır. Akılcı ve pratik çözümler üretebilmek için ise bilinmesi ve dikkat edilmesi gereken konular standartlar ile belirlenmiştir.

stair with ramp

Engelli Rampaları

Tekerlekli sandalye kullanıcılarının yükselti farklarını aşmaları için üretilmiş, ergonomik ve güvenlik şartlarını sağlayarak dizayn edilmiş eğimli platformlardır.

Bu rampalar ile ilgili standartlaşmış ana başlıklar şöyledir:

  • Rampa Boyutları
  • Rampa Eğimi
  • Rampa Yüzeyleri
  • Rampa Güvenlik Koşulları

Rampalar; kaldırımlarda, yaya geçitlerinde, bina girişlerinde kısacası yayaların yürüyüş güzergahı üzerinde ya da bir etkinliğe katılması sırasında karşısına çıkan yükseklik farklarını aşmasında önem taşımaktadır. Günümüzde doğru yapılmayan/yapılamayan uygulamalar rampaların güvenli biçimde kullanımını engellemektedir. Bu nedenle rampalar tasarlanırken temel hedef, tekerlekli sandalye kullanıcıları, bebek arabasıyla dolaşanlar, görme engelliler açısından yükseklik farkını aşarken ergonomi açısından gerekli koşulları sağlamak olmalıdır.

Rampaların Boyutları

  Rampaların boyutları kullanım yoğunluğuna, aşılması gereken yükseklik farkına ve seçilen rampa tipine göre değişmektedir. Ancak BM (2004)‘e göre minimum rampa genişliğini düz rampalarda 90 cm, 90° dönüşlü rampalarda 140 cm, 180° dönüşlü rampalarda 90 cm olarak belirtmiştir. ADA tarafından ise rampa genişliği, rampanın tipi belirtilmeden 91,5 cm olarak önerilmektedir.

TS 12576’ya göre rampaların tasarımına ilişkin standartlar ve tasarım ilkeleri şu şekildedir:

  • Rampalar tekerlekli iki sandalyenin iki yönlü geçişinin olacağı şekilde minimum net geçişi sağlayan 180 cm genişliğinde yapılmalıdır.
  • 10 m’den uzun ve yükseklik farkında 50 cm’yi geçen rampalarda veya bir rampadan ikinci bir rampaya geçiş varsa en az 250 cm’lik düz dinlenme alanları yapılmalıdır.

Rampalarda Eğim

Rampaların eğimi yayaların/kullanan kişilerin güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. Rampalarda güvenli eğim yüzde ve aralıkları: 10 cm’e kadarki yükseklik farkları için en fazla rampa eğimi % 10, 10 – 25 cm arasındaki yükseklik farkları için en fazla rampa eğimi % 8, 25- 50 cm arasındaki yükseklik farkları için en fazla rampa eğimi % 6 olarak kabul edilecektir.

TS 12576’da rampaların eğimi ile ilgili olarak;

  • Rampaları, tekerlekli sandalyeli ve bastonlu kişilerin de kullanacağı düşünülerek eğimler mümkün olduğu kadar rahat ve güvenli yapılmalıdır. Hiçbir şekilde %8 (1:12)’den dik olmamalıdır.
  • Bir rampanın eğimi minimum olmalıdır. Maksimum eğim tekerlekli sandalyeli özürlünün aşabileceği yüksekliğe bağlıdır. Döşeme seviyesinden 20 mm’den daha fazla bir kot farkı varsa rampa düşünülmelidir.
  • Rampa uzunlukları 10 m’ye kadar olan rampaların en fazla eğimi %8 olmalıdır. 10 m’den daha uzun rampalarda en fazla eğim %6 olmalıdır. Dinlenme alanlarında banklar konulmalıdır.

Rampaların Yüzeyleri

Rampaların yüzeylerine ve kullanılan malzemelere ilişkin özellikler TS 12576’da şu şekilde açıklanmıştır:

  • Görme engelliler için rampaların başında ve sonunda 150 cm uzunluğunda düz ve değişik dokuda bir alan bulunmalıdır.
  • Rampaların yüzeyleri sert, stabil, kaymaz ve çok az pürüzlü malzeme ile kaplanmalıdır. Yüzeydeki pürüzlülük yüksekliklerinde 20 mm’den büyük farklılık olmamalıdır.

Rampalarda Güvenlik ve Konfor

  • Dış mekânlardaki küpeşteler, emniyet bakımından rampa başlangıç ve bitiminde 45 cm daha devam etmelidir.
  • 20 cm yüksekten fazla bir kot farkını geçerken rampanın bir veya iki tarafına küpeşte yapılmalıdır.
  • Tekerlekli sandalye kullanan engelliler için rampaların korumasız taraflarına en az 5 cm yüksekliğinde koruma bordürü yapılmalıdır.

Kaynakça

  1. ^ Medlis, Engelli Yaşam Çöz Ltd Şti. “Engelli Rampası Uygulamaları”. Medlis. 13 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  2. ^ T.C. AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAŞLI HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, ÖZÜRLÜ VE YAŞLI HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (2011). YEREL YÖNETİMLER İÇİN ULAŞILABİLİRLİK TEMEL BİLGİLER TEKNİK EL KİTABI (Anıl Matbaacılık Ltd. Şti. bas.). ANKARA: T.C. AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI. s. 16,17,18,19,20. ISBN 978-975-19-4679-9.
  3. ^ http://www.medlis.com.tr/tr/urunler/rampa-cozumleri/portatif-rampa-cozumleri/moduler-rampa.aspx Modüler Engelli Rampası
Cansu Cekli
About me

YOU MIGHT ALSO LIKE

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *